Μια μικροσκοπική κουκίδα στο χάρτη -κι αυτή όχι σ' όλους τους χάρτες- νότια της Κρήτης. Γαύδος. Το πιο νότιο σημείο της Ελλάδας και κατ' επέκταση της Ευρώπης. Μια ξερή όαση στην αλμύρα του Λυβικού πελάγους. Εδώ οι όροι αντιστρέφονται. Η όαση είναι από άμμο και η έρημος από νερό. Άλλωστε η Αφρική είναι μερικά ναυτικά μίλια πιο κοντά απ' ότι ο Πειραιάς. Και καμία συνθήκη συνόρων δεν αναφέρθηκε ποτέ συγκεκριμένα στη Γαύδο.
Κατεβαίνοντας μετά δύο ώρες από το πλοιάριο που μας μετέφερε από τις σφακιανές ακτές στη Γαύδο, αντικρίσαμε μια βιβλική φιγούρα με φουντωτά λευκά μαλλιά και ανακατεμένα άσπρα γένια, τον Σούλη να προσπαθεί να φορτώσει πενήντα άτομα σ' ένα ολοκαίνουριο λεωφορειάκι -με την επιγραφή "Πρόγραμμα Ιωάννης Καποδίστριας"- που δε χωρούσε θεωρητικά πάνω από τριάντα. Η αταίριαστη εικόνα αυτού του λεωφορείου τόσο σε σχέση με τον οδηγό του όσο και με το ακριτικό νησί ήταν η πρώτη και τελευταία γεύση του εκσυγχρονισμού που θα παίρναμε στη Γαύδο. Μερικά λεπτά αργότερα στήναμε σκηνές στην παραλία του Αϊ Γιάννη. Ήταν δεκαπενταύγουστος και η συνήθως έρημη και γεμάτη πελώριους αμμόλοφους παραλία υποδεχόταν τους υπό διωγμό θιασώτες του ελεύθερου κάμπινγκ απ' όλα τα νησιά του Αιγαίου. Εδώ όμως το μόνο που είχε στείλει το κράτος στους σαρανταπέντε Έλληνες και τους επτά Ρώσους σύνολο πενήντα δύο μόνιμους κατοίκους του νησιού ήταν αυτό το λεωφορειάκι. Επτά Ρώσοι; Ναι, επτά Ρώσοι επιστήμονες μόνιμα εγκατεστημένοι στη Γαύδο. Το κυνήγι του Κόκκινου Οκτώβρη μόλις ξεκινούσε.
Τρεις μέρες μετά. Βατσιανά. Τελευταίο χωριό πριν το νοτιότερο "παρατηρητήριο" για Σαρακηνούς πειρατές, το ακρωτήριο της Τρυπητής. Σύμφωνα με τις πληροφορίες μας στα Βατσιανά θα βρίσκαμε τους Ρώσους. Το λεωφορείο μάς άφησε έξω από το μόνο σπίτι του χωριού με σημάδια ζωής και μια απορία.
Καλοί άνθρωποι αυτοί οι Ρώσοι, είναι μάλιστα κι ένας Αμερικάνος μαζί τους, αλλά τι γυρεύουν σ' αυτόν τον έρημο τόπο δεν μπορώ να καταλάβω. μας είπε ο έτερος οδηγός λεωφορείου ο Γιάννης που είναι συνάμα και αντιπρόεδρος του νησιού. Μην ανησυχείς σε λίγο θα ξέρουμε σκέφτηκα. Μια γιαγιά μας υποδέχθηκε. Τώρα, τώρα έρχεται έχει πάει να αρμέξει την κατσίκα. Για το μουσείο δεν ήρθατε; Μαρία, Μαρίααααα έχεις κόσμο.
Τότε προσέξαμε την ξύλινη ταμπέλα που κρεμόταν πάνω στο σπίτι. Λαογραφικό Μουσείο Γαύδου. Ντάλα μεσημέρι. Η άμμος όπως και τα πάντα πάνω σ' αυτή είχαν πυρώσει. Καταφύγαμε αναπόφευκτα στη σκιά γύρω από το τεράστιο ξύλινο τραπέζι στη βεράντα του μουσείου. Η κυρά Μαρία δεν άργησε να φανεί. Θέλετε καφεδάκι κι ένα γλυκό; Δεν μπορούσα να αντισταθώ στην προοπτική να πιω έναν ελληνικό - ή τούρκικο πιο σωστά; - που θα μου έψηνε με τα χεράκια της. Μπορεί η λογική μετρημένη σε βαθμούς Κελσίου να επέβαλε φραπέ αλλά ανανέωσα το ραντεβού μου με το βιομηχανικό σκεύασμα για κάποιο πιο αστικό περιβάλλον. Στα Βατσιανά το τσίτωμα από τον νεσκαφέ θα ήταν τουλάχιστον αχρείαστο για να μην πω βλακώδες. Σε λίγο δοκιμάζαμε κέικ και χαλβά. Τα αβγά είναι από τις κοτούλες μου, το γάλα από τις κατσίκες …. Πάθαμε πλάκα, κάπως έτσι πρέπει να ήταν η αμβροσία.
Αφού απολαύσαμε τα φιλέματα ήρθε η ώρα της αποκάλυψης. Η κυρά Μαρία άνοιξε την ξύλινη πόρτα του παλιού πέτρινου σπιτιού και χωθήκαμε μέσα. Τεράστιοι κορμοί συγκρατούσαν τις πλάκες του χαμηλού ταβανιού για να μην πέσουν στο κεφάλι μας. Είναι κέδροι. Παλιά είχαμε πολύ ψηλούς κέδρους στο νησί αλλά τους ρημάξανε και με τα χρόνια μείνανε μόνο θάμνοι. Ο κέδρος είναι το ιερό φυτό των απανταχού φρικαμπίστας άλλο αν μερικοί ιερόσυλοι ανάβανε τις φωτιές τους το βράδυ με αυτούς. Το άρωμα του καμένου κέδρου είναι κάτι που άμα μπει στα ρουθούνια σου δεν το ξεχνάς ποτέ. Ούτε το πιο φίνο νυχτολούλουδο δεν μπορεί να συναγωνιστεί το μυρωδικό νέκταρ που αναδύει ο καιόμενος κέδρος. Ακόμα και η τελευταία του σπαραχτική κραυγή μεταμορφώνεται σε γλυκιά μελωδία ενός βραδινού σκοπού που σκεπάζει όλο το νυχτερινό σεληνιακό τοπίο του νησιού και σε κάνει να μεθάς. Κέδρος κέδρος το πιο ωραίο φυτό, κέδρος κέδρος το πιο σκληρό ναρκωτικό ήταν το μόνιμο τραγουδάκι που άκουγες στην παραλία του Αϊ Γιάννη.
Ένα χαλαρό υποκίτρινο φως μάς επέτρεπε να διακρίνουμε μέσα στη μία και μόνη αίθουσα τα αντικείμενα γύρω μας. Τον αργαλειό, το κόσκινο, το άροτρο κι ένα σωρό πράγματα καθημερινής χρήσης με τα οποία η κυρά Μαρία είχε μεγαλώσει θεωρώντας τα δεδομένα και που τώρα είχαν βρει αυτήν εδώ την κρυψώνα για να ξεγελάσουν το χρόνο. Η αποκάλυψη ωστόσο δεν είχε έρθει ακόμα. Μια ολόκληρη πλευρά του ιδιότυπου "μουσείου" ήταν βιβλιοθήκη. Στοίβες σκονισμένων παλιών βιβλίων συνωστίζονταν στα ράφια. Άπλωσα με περιέργεια το χέρι. Κατεβάζω το πρώτο. Όργουελ Η φάρμα των ζώων. Δεύτερο. Νίτσε Τάδε έφη Ζαρατούστρα. Τρίτο. Ράιχ Άκου ανθρωπάκο. Απίστευτο. Όποιο ανθρώπινο ον είχε διαβάσει και τα μισά από αυτά θεωρώ ότι βρισκόταν σε πολύ ικανοποιητικό επίπεδο. Πιάνω τη γιαγιά. Μα καλά πως βρέθηκαν όλα αυτά τα βιβλία εδώ;
Τα μάζευε ο παπα Μανώλης χρόνια τώρα. Με τόσο λίγες βιβλιοθήκες στην Ελλάδα είμαι σίγουρος ότι αυτή βρισκόταν σίγουρα μέσα στις πέντε πρώτες. Και δε μιλάω για περιβάλλον γιατί εδώ σίγουρα παίρνει την πρωτιά. Η αποκάλυψη ωστόσο ήρθε λίγα ράφια πιο πέρα. Πως τόσο μικρά χαρτάκια κατάφεραν να χωρέσουν τόση ιστορία:
Η θάλασσα γύρω μας ζώνη σα φίδι φοβερή
Φρουρός ακοίμητος φυλάει μέρα και νύχτα το νησί
Μας στείλανε οι πλουτοκράτες στου Λυβικού την ερημιά
Γιατί ζητήσαμε το δίκιο και του λαού τη λευτεριά
Εσύ ξένε που ίσως θα 'ρθεις μια μέρα σ' αυτό το νησί
Όχι σαν πολιτικός εξόριστος αλλά κάνοντας τουρισμό
Πρέπει να ξέρεις ότι απάνθρωποι στέρησαν
εδώ πάνω την ελευθερία ανθρώπων
Γιώργος Μαθιουδάκης , Μάρτης 1932
Αν καμιά φορά δεις ένα όνειρο ότι τάχα κάνεις βόλτα στο φεγγάρι Κι ότι εκεί έχει τόση μεγάλη ησυχία που σου φαίνεται ότι ακούς το φτερούγισμα της ψυχής σου και ταυτόχρονα την καρδιά σου να βαράει σαν πελώριο εκκρεμές. Πρόσεξε φουκαρά μου γιατί μπορεί να είσαι τυχερός και να μην ονειρεύεσαι αλλά να βρίσκεσαι πράγματι στη Γαύδο. Γνωρίζαμε ότι η Γαύδος ήταν τόπος εξορίας την περίοδο της δικτατορίας του Βενιζέλου (νόμος περί ιδιωνύμων) και Μεταξά (1932-1939) και μάλιστα με εκλεκτούς "προσκεκλημένους". Κάποιες από τις παραπάνω γραμμές ίσως ανήκαν στον Άρη Βελουχιώτη. Ο παπα Μανώλης κάθισε και τα αντέγραψε. Τα είχαν σκαλίσει οι πολιτικοί εξόριστοι στις πόρτες και τα παράθυρα των φυλακών. είπε με συγκίνηση η κυρά Μαρία. Όλο το νησί κρυβόταν μέσα σ' αυτό το σκοτεινό δωματιάκι. Ήταν σα να είχαμε ανοίξει το μπαούλο με το θησαυρό. Έχει πολύ καιρό που έχει πεθάνει ο παππούλης; ρώτησα αυθόρμητα Ο παπά Μανώλης είναι ο άντρας μου και σε λίγο θα είναι δω μαζί μας. Αλήθεια, μου φαίνεται πως έχει αργήσει κιόλας. Τελικά μερικές φορές είναι πράγματι προτιμότερο να μασάς παρά να μιλάς όμως εγώ θα θελα να 'χει ανοίξει η γη να με καταπιεί και μένα και την κωλότσιχλα που δεν έτυχε να 'χω. Όντως λίγα λεπτά της ώρας αργότερα ο παπα Μανώλης -ντυμένος με πολιτικά- εμφανίστηκε με σάρκα και οστά μπροστά μας. Ποιος τη χάρη του. Μπορούσε να λειτουργήσει σε οποιαδήποτε από τις τριάντα πέντε εκκλησίες που αριθμούσε συνολικά το νησί. Ώστε ψάχνεται τους Ρώσους ε; Καλοί άνθρωποι, πολύ καλοί άνθρωποι και δουλευταράδες. Τώρα επισκευάζουν μια εκκλησία. Πηγαίνετε μετά τις οκτώ για να έχουν επιστρέψει από το μεροκάματο. Να λίγο πιο κάτω είναι το σπίτι τους, αυτό με τον ανεμόμυλο απέξω. Έβγαλα το χάρτη και σημείωσα ένα κόκκινο χ στο μέρος που μας υπέδειξε. Πλέον γνωρίζαμε ακριβώς πού έπρεπε να πάμε …
Oρφανεμένοι πρώην Σοβιετικοί επιστήμονες αποβιβάζονται -είναι Σεπτέμβρης- στον Καραβέ, νοτιότερο λιμάνι επίσημου διαμετακομιστικού εμπορίου στη Μεσόγειο. Αποσκευές λιγοστές αλλά κάθε μια κι ένα κέρατο της Αμάλθειας, ικανό να θρέψει όχι μόνο έναν Δία αλλά χιλιάδες. Είναι η απόκρυφη γνώση που γεννήθηκε στα Σοβιετικά εργαστήρια, είναι η θέληση και η πεποίθηση ότι το να είσαι επιστήμονας δεν εξαργυρώνεται με συμβιβασμούς, έλλειψη οράματος και βουλιμικούς μισθούς που θα τους ευνουχίσουν καλοζωισμένοι γάτοι στα κρυστάλλινα γραφεία πετρελαϊκών πολυεθνικών. Υπάρχει ΟΡΑΜΑ, υπάρχει η Ρόδος και όλα είναι έτοιμα για το ΑΛΜΑ…
Συνέχεια... http://www.ypovrixio.gr/article.php?issues_no=13&contents_id=560
